درسنامه آموزشی طراحی و زبان بصری کلاس دهم معماری داخلی

هنر و انواع آن

هُنر برتر از گوهر آمد پدید

در فرهنگ، واژه «هنر» با نیکی و خوبی هم‌پیوند بوده و به معنای علم، فضیلت کمال و توانمندی است و همۀ عرصه‌های فرهنگ و تمدن ما را در بهترین و زیباترین صورت‌ها با هنر عجین کرده است و در فرهنگ غرب واژۀ «هنر» به معنی صناعت به هم پیوسته و درست کردن آمده که همراه با نظریه‌پردازی منشأ بسیاری از هنرهای معاصر است.

آثار هنری مجموع‌های از تولیدات ذهنی یا ساخته‌های دست انسان است که در قالب آثار هنری مانند شعر و داستان، نقاشی و طراحی، فیلم و تصویر متحرک، عکاسی و چاپ، موسیقی و تئاتر و سایر هنرهای کاربردی مانند معماری، معماری داخلی، گرافیک و طراحی صنعتی و... خلق می‌شوند تا بر اندیشه و عواطف و احساسات انسان اثر گذاشته و معانی و مفاهیم متعالی را در قالبی زیبا در اختیار مخاطبین قرار دهند و سبب ارتقاء سطح زندگی و رفع نیازهای بشر شوند. نقش هنر زمانی ماندگار و طولانی خواهد بود که نمودِ «زیبا» داشته باشد و این به معنیِ تلَاقی روح بزرگ و نبوغ و قدرت آفرینش هنرمند با ضمیر و روح مخاطب است.

هنر در قالب عناصر کاربردی ضمن اصالت و زیبایی و اثرات روحی از طریق عرصۀ محصولات کارآمد با دوام و کم‌هزینه در خدمت ارتقای سطح زندگی جامعه و رفع نیازهای فردی قرار می‌گیرد.

هنر جهتِ هدایت، حرکت و رشد جامعه را تعریف می‌کند و بر غنا و کیفیت زندگی می‌افزاید.

هنر یا پیرو است و یا پیشرو (آوانگارد). هنر پیرو تکنیک هنری را در خدمت خواسته‌ها و تمایلات، اخلاقیات و دانسته‌های متعارف قرار داده و از آن تبعیت می‌کند و ممکن است با سرگرمی در تخیلات و پاسخگویی صرف به بازار مصرف سر و کار پیدا کند. امّا هنر پیشرو خلاف عادات روزمره به شناخت حقایق جدید و نقد و تصفیۀ واقعیات موجود می‌پردازد، افق‌های کیفی و نوینی را به ظهور می‌رساند. 

چنین هنری در استیلای حقیقت است و با بیان حقیقت و تجسم ارزش‌ها تقدس می‌یابد و بستر حیات زیبا و متعالی انسان را هموار می‌سازد و یا مانند هنرهای کاربردی نیازهای ضروری جوامع انسانی را در زیباترین و بهترین شکل ممکن تأمین می‌کند.

هنر به انسان امکان می‌دهد که شناخت و دریافت‌های متعالی خود را به زبان و روشی که جز آن امکان‌پذیر نیست یعنی به «زبان هنر» به دیگران انتقال دهد. هنر از یک طرف با تفکر و تخیل و آفرینشگری همراه است و از سوی دیگر به مهارت فن و صناعت وابسته است. لذا اثر هنری هم واجد ارزش‌های توصیفی بوده و هم دارای ارزش‌های مفهومی و نمادین است و دارای ابعاد تکنیکی و فنی می‌باشد و در رشته‌های مختلف هنری رهگشای انسان به سوی زندگی بهتر و کمال مطلوب است.

نقش زبان بصری و هنر طراحی در خلق آثار هنری

کار هنر توسعه آگاهی، زیباسازی و کیفیت‌بخشی به حیات آدمی است، فراتر رفتن از واقعیات موجود، و گام نهادن در فردای مطلوب و تلاش برای فهم، تجسم و ساختن آن است. هنرورزی روش خاصی از تفکر و فهم درست و عمیق از دنیای پیرامون است و هنرمند حاصل دریافت خود را در قالبی زیبا و دلنشین و اثربخش یعنی «اثر هنری» ارائه می‌کند.

آفرینشگری در هنر با دو موضوع مهم و همبسته مرتبط می‌شود. یک محتوی، اندیشه و پیام نهفته در اثر و دیگری، صورت، شکل و نمود بیرونی اثر هنری است. «زبان بصری» در کنار «فن طراحی» از مهم‌ترین ابزارها در خلق و ارائه آثار هنری در رشته‌های مختلف هنری است.

زبان بصری: به بیان مبانی شکل‌گیری آثار هنری قابل رؤیت می‌پردازد، عناصر تشکیل‌دهندۀ اثر هنری مانند نقطه، خط، شکل، بافت، حجم، رنگ و نور را تشریح کرده و اصول همنشینی و ترکیب‌بندی عناصر بصری در هنرهای مختلف را مورد توجه قرار می‌دهد.

فن طراحی: علاوه بر افزایش مهارت در طراحی درست آثار هنری، بیان راحت و شفاف ایده‌ها با زبان ترسیم است و ابزار مناسبی برای دیدن، باز ترسیم و تحلیل عناصر بصری در طبیعت، مصنوعات بشری و آثار هنری می‌باشد و امکان مناسبی برای خوب دیدن، بررسی دقیق روش هم‌نشینی و ترکیب‌بندی عناصراست.

دیدن

آیا همه چیز را می‌بینیم؟ چشم انسان در لحظۀ کوتاهی از زمان میلیون‌ها شعاع نوری را از پدیده‌های متنوع و مختلف در محیط پیرامونی دریافت می‌کند ولی آیا انسان همۀ آنچه را که برای او قابل رؤیت است می‌بیند؟

برای درک بهتر موضوع براساس دیده‌های قبلی خود به سؤالات زیر پاسخ دهید:
1- پیراهن یا مانتو شما چند دکمه دارد؟
2- در کفش ورزشی شما چند قلاب یا سوراخ برای بند کفش پیش‌بینی شده است و فاصله تقریبی آنها چقدر است؟
3- از خانه تا کلاس درس هر روز چند پله را طی می‌کنید؟
4- نسبت ارتفاع چراغ راهنمایی و رانندگی به پایۀ آن چقدر است؟
5- هر کدام از موارد فوق دارای چه مشخصات و جزئیات دیگری است؟

مشاهده می‌کنید که پاسخ دقیق به سؤالات فوق عموماً مشکل است در حالی که هر کدام از آنها را بارها و بارها دیده‌ایم. چرا جزئیات این تصاویر آشنا را ندیده‌ایم. همه نگاه می‌کنند ولی همه نمی‌بینند و خیلی از آنها هم، فقط ابعاد ظاهری مسائل را می‌بینند. ساختمان حقیقی اجسام را نمی‌توان با یک نگاه گذرا تشخیص داد. پژوهش‌های علمی اثبات کرده‌اند که واقعیت طبیعت، پوسته ظاهری آن نیست.

داوینچی و میکل‌آنژ از اولین هنرمندانی بوده‌اند که برای دستیابی به واقعیت طبیعت اجزای آن را شکافتند، ویژگی‌های آن را با طراحی ثبت کردند تا بهتر بشناسند. به همین دلیل هنرمند به عنوان خلیفه الهی باید سعی کند به جای نسخه‌برداری صرف از ظاهر پدیده‌های خلقت، پدیده‌ای به موازات آفرینش طبیعت بیافریند. چشم هنرمند شاهراه برخورد عمیق با همه واقعیات است.

تقویت چشم فقط از راه ورزش دائمی (نگاه کردن، فکر کردن و تحلیل کردن) صورت می‌گیرد. تحلیلی که ممکن است با ترسیمات تحلیلی همراه باشد.

انواع طراحی

واژۀ طراحی در هنرهای مختلف به معانی متفاوتی به کار رفته است، که در تمامی آنها استفاده از زبان ترسیم مشترک است. زمانی که در کودکی از سر تفنن بر روی برف تازه، شیشه بخارزده یا ماسه‌های ساحل طرح یا نقشی ایجاد می‌کنیم در واقع به نوعی طراحی می‌کنیم.

زمانی که برای بیان اندیشه یا ایده‌ای مفهوم آن را در قالب ترسیمات سریع و ساده بیان می‌کنیم، طراحی می‌کنیم. زمانی که جهت افزایش مهارت، سرمشق زیبا و اصیلی را باز ترسیم و تکرار می‌کنیم، طراحی می‌کنیم و یا زمانی که با مراحل هدفمند مرحله به مرحله و دقیق قصد تولید و ارائه طرح یک محصول ابتکاری و جدید را داریم طراحی می‌کنیم. در جهان امروز طراحی به دو معنا به کار می‌رود:

الف) به معنای طراحی کردن چیزی(Design)، که به معنای طراحی دقیق و مرحله به مرحله یک فرآوردۀ معمولا کاربردی، مانند طراحی داخلی یک اتاق، طراحی صحنۀ یک فیلم و یا طراحی یک محصول و یا صنایع دستی و یا طراحی یک آرم است. که شامل طراحی دست آزاد نیز می‌شود. این نوع از طراحی معمولا در هنرهای کاربردی با شناخت وضع موجود، تعیین اهداف، تهیۀ طرح‌های اولیه، ارزیابی و انتخاب و توسعه و تکمیل طرح همراه است. (تصاویر 3-2 تا 5-2)

ب) به معنای طراحی دست آزاد از چیزی(Drowing)، که به معنای طراحی دست آزاد از یک پدیده یا ارائه ساده یک ایده در قالب خطوط ساده است. که به انواع مختلف تقسیم‌پذیر است.(تصاویر 6-2 تا 8-2)

ج) اسکیس یا یادداشت‌های تصویری: نوعی طراحی سریع است که ادراک یا احساس لحظه‌ای و موضوع اصلی طرح را بیان می‌کند و معمولاً فاقد جزئیات است، بعضی از اسکیس‌ها جنبۀ مقدماتی دارند و برای خلق اثر هنری یا طرح محصول از آن استفاده می‌شود. (تصاویر 12-2 تا 9-2)

د) اتود، پیش‌طرح و تمرین‌های طراحی: تهیۀ یک طرح زیبا، اصیل، با معنی و اثربخش در هنرهای تجسمی یا کاربردی مستلزم مطالعه، تفکر و تهیۀ طرح‌های اولیه یا پیش‌طرح است. اتود یا پیش‌طرح نسبت به اسکیس زمان بیشتری لازم دارد. برای مثال در تصاویر 13-2 تا 15-2 طراح گزینه‌های مختلفی را برای انتخاب طرح نهایی تولید و موضوع با دیدگاه‌ها و رویکردهای متفاوت و خلاقانه بررسی می‌کند که زمینه برای بهترین تصمیم‌گیری فراهم آید.

ه) طرح نهایی: طرح کاملی است که پس از تهیه طرح‌های اولیه و انتخاب بهترین گزینه آماده می‌شود. شامل مجموعۀ مشخصات اصلی و جزئیات و ویژگی‌ها مهم طرح است. برای مثال در تصویر 16-2 تا 17-2 کار داوینچی مجموعۀ کامل از اجزای مختلف شامل فضای انسان و حیوان بر پایۀ اصول آناتومی عمق نمایی و حجم‌پردازی نمایش داده می‌شود.

درست است که در طراحی آثار هنری در رشته‌های مختلف ممکن است فرایندهای متفاوتی طی شود و با توسعه علوم و فناوری و تغییر دیدگاه‌های هنرمندان نسبت به پدیده‌های جهان فضاها، مفاهیم و ابزارهای جدیدی در فرایند طراحی وارد می‌شوند امّا، در همۀ آنها طراحی دست آزاد به استفاده از ابزارهای ساده، مانند مداد، کاغذ و انواع قلم‌ها به عنوان عنصر پایه و مشترک همۀ هنرها است.

تقویت حساسیت بصری

با اینکه انسان‌ها بیش از حواس دیگر به حس بینایی وابسته هستند امّا بسیاری چیزها را نمی‌بینند و یا مثل هم نمی‌بینند. انسان‌های دقیق‌تر نگاهی جست‌و‌جوگرایانه داشته و با تفکر و مقایسه اشیای پیرامون خود را می‌بینند. 

طراحان با توجه به رسالت حرف‌های و اجتماعی که دارند برای دیدن بهتر به طراحی می‌پردازند که به ارتباط همزمان و هماهنگ چشم، مغز و دست نیاز دارد.

چشم انسان داده‌های حسی را دریافت می‌کند این داده‌های تصویری در ذهن از نظر تناسبات و نظم یا بی‌نظمی درک می‌شوند و آنگاه دستِ طراح به وسیله ابزارهای طراحی تصاویر ذهنی را به تصاویر عینی به صورت طرح و ترسیم و نقش ارائه می‌دهد.

عناصر بصری

همۀ اشیایی که در اطراف ما قرار دارند سه‌بعدی هستند.

نقطه، سازندۀ همۀ فرم‌هاست. وقتی نقطه حرکت می‌کند خط را به وجود می‌آورد که عنصری یک‌بعدی است. وقتی خط در جهتی غیر از امتداد خود حرکت می‌کند سطح به وجود می‌آید که دوبعدی است و از جابه‌جایی صفحه حجم سه‌بعدی ایجاد می‌شود. نقطه، خط، سطح و حجم عناصر تشکیل‌دهندۀ فرم هستند. 

عناصر تشکیل‌دهندۀ فرم همراه با بافت و رنگ، نور و سایه، عناصر بصری را تشکیل می‌دهند.

نقطه

در هنرهای تجسمی و کاربردی منظور از نقطه چیزی است نسبتاً کوچک و قابل رؤیت که دارای تیرگی یا روشنی، اندازه و گاهی جرم و حجم است که به آن نقطۀ تجسمی می‌گویند. در ریاضیات نقطه موضوعی ذهنی است که در فضا یا بر صفحه تصور می‌شود.

نقطه تجسمی ممکن است به وسیلۀ یک ابزار اثرگذار به وجود آید. مثل اثر یک مداد، یک قلم‌مو یا فشار و ضربۀ چیزی سخت به روی یک سطح یا مثل یک لکۀ روشن بر سطح تیره و بالعکس. نقطۀ تجسمی ممکن است به وسیلۀ جسمی که دارای حجم نسبتاً کوچکی است در فضا شکل بگیرد و یا بخش فرورفته یا برجستۀ یک اثر حجمی باشد، یا با توجه به انتها و محل تقاطع خطوط درک شود. بنابراین، نقطه در زبان هنر تجسمی چیزی است کاملاً ملموس و بصری که بخشی از اثر تجسمی را تشکیل می‌دهد و دارای شکل و اندازۀ نسبی است. نقطه تجسمی نه تنها در آثار هنرمندان دیده می‌شود بلکه در طبیعت محیط پیرامون و محصولات هنرهای کاربردی نیز به وفور دیده شده و نقش‌آفرین است. مثلاً ستاره‌ها و هلال ماه در آسمان شب، ردیف پرندگان و هواپیما در آسمان روز به مثابه نقطه دیده می‌شوند. (تصاویر 2-3 تا 6-3).

رابطۀ نقطه با فضا، زمینه و کادر

در طبیعت، پدیده‌ها در فضای واقعی قرار دارند. هنگام ترسیم یا طراحی موضوعات در فضای محدودی بنام کادر قرار می‌گیرند. 

اندازۀ نسبی نقاط و خطوط با توجه به فضا یا کادری که در آن قرار دارند سنجیده می‌شود.

محل استقرار نقطه در کادر یا فضا ویژگی‌ها و حالت‌های متفاوتی به وجود می‌آورد. یک نقطه در فضا یا کادر جلب توجه کرده و ایجاد تمرکز می‌کند. نقاط متعدد در یک کادر یا فضا براساس روابطی که از نظر شکل، اندازه، تیرگی، روشنی، رنگ، بافت دوری یا نزدیکی به یکدیگر دارند اثرات بصری متفاوتی بوجود می‌آورند.

خط و عناصر خطی در هنر

خط عنصر بصری یک‌بعدی است. خط نشانگر حرکت، جهت، رشد و پویایی بصری است. در زندگی روزمره و در طبیعت، خط حضورچشمگیری دارد. ما با خط و جلوه‌های گوناگون آن زندگی می‌کنیم.

منظور از خط تجسمی معنایی نسبی از خط است و آن نشان دادن یک حرکت ممتد و پیوسته بر سطح یا در فضاست. خط می‌تواند دوبُعدی باشد. مثلاً یک قطار در حال حرکت از فاصله‌ای دور به صورت یک خط ممتد دیده می‌شود. در حالی که وقتی با قطار مسافرت می‌کنیم و در داخل آن هستیم دیگر این برداشت بصری رانداریم. بخش‌هایی از یک نقش برجسته، خط و مرز پیرامون یک سطح یا حجم، محل برخورد دو سطح با دو زاویه مختلف مثل دیوار کلاس و سقف، مرز حاصل از تباین دو سطح با رنگ مختلف یا با تیرگی متفاوت و اثر حرکت مداد، قلم‌مو یا یک شیء نوک تیز بر یک صفحه خط قابل مشاهده است.

انواع خط

خط از نظر جهت، شکل و حالت قرارگیری به خطوط افقی، عمودی، مایل و منحنی تقسیم می‌شود. خط ها از نظر کیفیت به خط پیرامونی و خط بیانی تقسیم می‌شوند.

جهت خط

خطوط تجسمی براساس جهت حرکت مداوم در یک مسیر کلی به چهار دستۀ اصلی تقسیم می‌شوند که عبارت‌اند از:

الف) خطوط عمودی: در طبیعت به شکل تنه درختان، تیرهای برق و ساختمان‌های مرتفع دیده می‌شوند. این نوع خط در یک اثر تجسمی ممکن است به مفهوم ایستادگی، مظهر مقاومت و استحکام باشد و یا صرفا رابطۀ مناسبی را از نظر بصری و زیبایی‌شناسی با سایر خطوط و اشکال یک ترکیب به وجود بیاورد.

ب) خطوط افقی: در طبیعت به صورت سطح زمین، خط افق، پهنه دریا، یا یک انسان خوابیده دیده می‌شود. این نوع خط در یک اثر تجسمی ممکن است برای نشان دادن آرامش، سکون و اعتدال باشد و یا صرفاً رابطۀ مناسبی را از نظر بصری و زیبایی‌شناسی با سایر خطوط و عناصر یک ترکیب به نمایش بگذارد.

ج) خطوط مایل: معمولاً در طبیعت به شکل کناره‌های کوه، خط رعد در آسمان و سراشیبی دیده می‌شوند و در یک اثر تجسمی ممکن است برای نشان دادن تحرک، پویایی، خشونت و عدم سکون و ثبات اختیار شوند. یا این که رابطۀ مناسبی را از نظر بصری با سایر عناصر یک ترکیب ایجاد کنند.

د) خطوط منحنی: معمولاً در طبیعت به شکل تپه ماهور انتشار امواج، پستی و بلندی زمین و حرکت بعضی از جانوران دیده می‌شوند و در یک اثر تجسمی ممکن است برای نمایش حرکت سیال و مداوم، ملایمت و ملاطفت به کار گرفته شوند.

حالات خطوط

خطوط می‌توانند از نظر ضخامت و وزن، ظرافت و خشونت، نرمی و سختی، صافی و زبری حالات مختلفی به خود بگیرد.خطوط ممکن است ضخیم یا نازک، قوی یا ضعیف، تیره یا روشن شوند. به صورت خطوط باریک و یا ضخیم یکنواخت باشند. می‌توانند در جهت مسیر اصلی خود به صورت بریده بریده، متغیر و یا ممتد باشند.

در جهت مسیر اصلی خود به شکل زیگزاک، شکسته و یا موجی درآیند. می‌توانند به صورت منظم و یا نامنظم در مسیر اصلی حرکت خود تغییر جهت دهند.

و بتوانند ابزار مناسبی را با انتقال حالات و کیفیات متفاوت ایجاد کنند.

طراحی خطی

اهمیت خط در طراحی، همپایۀ ارزش رنگ در نقاشی و صدا در موسیقی است. در طراحی خطی درونمایۀ اصلی اشیا به شکل خلاصه و با استفاده از خطوط ساده نمایش داده می‌شوند. یکی از بهترین رو ش‌های نمایش اشیا، نمایش آنها با استفاده از خط پیرامون آنهاست، که آنها را از زمینۀ خود متمایز می‌سازد. نحوۀ ساده کردن موضوع به نوع نگرش، حساسیت بصری، نظم ذهنی و دید شخصی طراح بستگی دارد. همان‌گونه که هر فردی دست‌خط خاصی برای نوشتن دارد. در طراحی خطی هم ویژگی‌های شخص طراح در نوع و کیفیت خطوط آثارش نمایان می‌شود.

کنترل دست و استفاده از مداد در طراحی:
طراحی واسطۀ بیان احساسات و افکار انسان است.
مهارت دست در ترسیم انواع خطوط و اشکال به توان کنترل دست، در حالت‌های مختلف وابسته است. 
لذا کنترل حرکت دست از مهم‌ترین عوامل طراحی خوب است.

تصویر 38-3 کنترل دست در طراحی

برای کسب مهارت در استفاده از ابزارهای مختلف، استفاده از مداد و قلم طراحی را در حالت‌های مختلف تمرین و امتحان کنید. کار طراحی را همزمان با استفاده از مچ، آرنج و بازو تجربه کنید و کیفیت خطوط طراحی شده را بررسی کنید تا از کنترل بر دست خود اطمینان پیدا کنید.

ساده‌سازی موضوعات در طراحی خطی

ما در هنگام دیدن فقط به آن بخش از موضوعات که برای ما مهم و معنی‌دار است توجه می‌کنیم. هنگام ترسیم و نمایش موضوعات مختلف نیز باید جزئیات غیر مهم حذف شده و مهم‌ترین و اساسی‌ترین ابعاد موضوع ترسیم شوند. طراح با حذف جزئیات به درک بهتری از کل موضوع نزدیک می‌شود. حالت ساده شده موضوعات مختلف را اغلب با سطوح یا احجام هندسی نشان می‌دهند.  لذا فرایند کار طراحی با دیدن دقیق و بررسی ویژگی‌های موضوع و ساده کردن آن به کمک خطوط و اشکال انجام می‌شود.  هنگامی که بتوانیم اشیا و موجودات مختلف را به شکل ساده شده آنها ببینیم طراحی از همۀ موضوعات آسان می‌شود.

محور تقارن در طراحی

بسیاری از عناصر طبیعی اطراف مانند لیوان، گلدان، نوار چسب، قلم ماژیک و... دارای محور یا محور تقارن هستند. محور تقارن می‌تواند در درک و ساده‌‍‌‌سازی موضوعات طراحی به ما کمک کند. محور تقارن ممکن است قائم، افقی یا مایل باشد. برخی از اشیا به جای محور تقارن صفحۀ تقارن دارند:

اندازه‌گیری در طراحی

علاوه بر ساده‌سازی و استفاده از محور تقارن، استفاده از اندازه‌گیری درک ارتباط میان اجزا و نسبت‌های موضوعات طراحی را آسان می‌سازد و امکان می‌دهد طرح کلی موضوع را، ارزیابی و اصلاح کنیم.

برای اندازه‌گیری، اندازۀ بخشی از موضوع را به عنوان معیار در نظر می‌گیریم و آن را معیار سنجش اندازه‌های بزرگتر قرار می‌دهیم یا نسبت طول و عرض موضوع را می‌سنجیم. برای اندازه‌گیری در جای ثابتی قرار گرفته دست را به صورت کشیده و به سمت موضوع دراز کرده و با استفاده از یک شاخص ساده عمودی مانند مداد طراحی، اندازۀ نسبی بخش‌های مختلف را می‌سنجیم. با استفاده از اندازۀ نسبی بخش‎های مختلف و یا استفاده از خطوط افقی و عمودی فرضی و خط‌‌ چین، اندازه‌ها و نسبت‌ها را در طراحی کنترل کرده و طرح را کامل می‌کنیم.

طراحی خطی از مناظر

مناظر طبیعی و شهری معمولاً ترکیب متنوعی از عناصر مختلف مانند پستی بلندی زمین، خط افق درخشان، بوته‌ها، صخره‌ها و... را شامل می‌شود. برای طراحی بهتر از مناظر، ابتدا نحوۀ ساده‌سازی طراحی از تک تک عناصر را به خوبی تمرین کنید.

برای طراحی از درختان، به فرایند رویش و شکل و نسبت بخش‌های مختلف آن مانند شکل تاج درخت، نسبت تاج به تنه، ساختار و شکل شاخه‌ها و الگوی رویش و پراکندگی برگ‌ها توجه کنید. برای طراحی از درختان و بوته‌های مختلف، شکل آنها را ساده کرده و در محدودۀ کادر پیاده کنید. آنگاه از طریق اندازه‌گیری و استفاده از خطوط فرضی افقی و عمودی آنها را تصحیح و تکمیل کنید.در لبه‌ها نزدیک آسمان خطوط کم‌رنگ و محو می‌شوند و در لابه‌لای برگ‌ها، بخش‌هایی از شاخه‌ها و آسمان دیده می‌شود.

برای طراحی از مناظر بهتر است ابتدا شکل‌های بزرگ و عناصر اصلی و موقعیت آنها نسبت به یکدیگر و خط افق در نظر گرفته شوند و سپس اشکال کوچک‌تر به طرح اضافه شوند. هنگام طراحی می‌توان بخش‌های غیر اساسی را حذف و رابطۀ میان بخش‌های اصلی را تقویت کرد. در طراحی خطی علاوه بر مداد و قلم می‌توانید از گچ، زغال، خودنویس نیز برای طراحی استفاده کنید. (تصاویر 43-3 تا 46-3)

طراحی خطی از انسان

حالات بدن انسان علاوه بر ساختار استخوان‌ها، عضلات، نظام حرکتی به شدت تحت تأثیر حالات روحی و کیفیات رفتاری قرار دارد. به همین دلیل طراحی از انسان و نمایش ویژگی‌های جسمانی و شرایط عاطفی و رفتاری به مهارت دست نیاز دارد.

طراحی از معصومیت و شادابی کودکانه، فعالیت و تلاشِ رقابتی یک ورزشکار، صلابت یک رزمنده، تلاش صبورانه یک مادر و محبت دوستانه و... نیازمند مطالعه و تمرین زیادی است که با استفادۀ به جا از خطوط عملی می‌شود.

در طراحی از انسان، سه موضوع مهم باید در نظر گرفته شود. اندازۀ افراد که بسته به سن و جنسیت آنها تغییر می‌کند. تناسبات بدنی که رابطه بین بخش‌های مختلف بدن است و در نهایت نوع فعالیت و حالتی که فرد در آن قرار دارد.

طراحی سریع بدون توجه به جزئیات همراه با ساده کردن موضوع و خطوط راحت بهترین راه طراحی حالت بدن در شرایط مختلف است. 

آشنایی با ساختار استخوان‌بندی، و آناتومی بدن و رابطه آن با حالات مختلف فعالیت و حرکت بدن در طراحی درست از انسان بسیار مؤثر است.

طراحی خطی با دیگر وسایل ترسیم

علاوه بر مداد، قلم و روان‌نویس یا خود نویس برای طراحی، از ابزارهای ترسیمی دیگری مانند زغال، گچ پاستلِ، آبرنگ و قلم فلزی، آب‌مرکب و... نیز می‌توان استفاده کرد و زغال و گچ پاستلِ از نظر امکانات طراحی تفاوت چندانی با مداد ندارند ولی تغییر میزان فشار، تفاوت ملموسی در کیفیت خطوط ایجاد می‌کند. متنوع‌ترین خطوط در طراحی با آب مرکب ایجاد می‌شود که با استفاده از مرکب سیاه یا قهوه‌ای، قلم‌موی مناسب و نرم. پالت مخصوص آبرنگ با خانه‌های گود، ظرف آب و کاغذ با مقوای ضخیم که آب‌مرکب را به خوبی جذب کند و بر روی تخته شاسی محکم گردد، انجام می‌شود. در طراحی با آب‌مرکب، پس از آن که کلیات طرح با مواد کمرنگ برروی کاغذ مشخص شد. طراحی ابتدا از سطوح کم‌رنگ شروع می‌شود. پس از خشک شدن هر لایه از رنگ، لایه‌های پررنگ‌تر به طرح اضافه می‌شود.